Shigenobu Okumura Sensei
Interview deel 2

Hier volgt het tweede deel van een interview met Shigenobu Okumura Sensei, een van de oudste nog levende instructeurs van de Aikikai. Okumura Sensei werd in 1922 geboren in Hokkaido, in het noorden van Japan. Tegen 1940 begon hij zijn training in aikido onder Kenji Tomiki. Na de oorlog bracht hij enige tijd door in een Russisch krijgsgevangenenkamp. Na zijn vrijlating werd hij belastingaccountant en begin jaren vijftig instructeur van de Aikikai Honbu Dojo. Okumura Sensei heeft de rang van achtste dan. Het interview verscheen eerder in het Amerikaanse tijdschrift Aikido Today Magazine, nr. 41.

Vraag: Uiteindelijk kunnen verschillende culturele tradities samen komen om iets nieuws te vormen. Ziet u dit gebeuren in Aikido?

Sensei: Osensei erkende dat deze vermenging zou gebeuren. Wanneer hij bepaalde oefeningen deed, dan riep hij de god van de zuivering aan, maar hijzelf zei dat wij iets dergelijks niet hoefden te doen. Zijn gezichtspunt was dat wij zouden denken aan de god of goden die voor ons heilig waren. Als wij mensen in Aikido zouden vragen om zich te verbinden met Shintoverering, dan zouden bijvoorbeeld Moslims niet in staat zijn in de dojo te komen. Daarom hebben wij geen Shintoaltaar op de shomen-muur van de Hombu Dojo. Wij hebben het altaar verplaatst en vervangen door een calligrafie van het woord ‘Aikido’ - iets dat mensen van alle religies kunnen accepteren. Dit is nogal anders dan de houding van enkele andere Japanse martiale kunsten. Religie is geen nieuw probleem in Aikido. Voor de oorlog kwamen veel leger- en marine-officieren naar Osensei om technieken te bestuderen. Velen waren in het geheel niet geïnteresseerd in Omoto Kyo, de religie van Osensei. Dus al vanaf het begin van Aikido, negeerden mensen die kwamen trainen Osensei’s persoonlijke religieuze opvattingen en trainden eenvoudigweg zijn fysieke, martiale techniek.

Vraag: Mijn zwaardleraar in Japan zegt dat zijn kunst niet in verband staat met Zen en mijn boogschietleraar in Japan zegt: ”Boogschieten is boogschieten en Zen is Zen; er is geen relatie tussen deze beide”.

Sensei: Dat klopt, maar de Zen-vocabulaire was geschikt om bepaalde aspecten van deze kunsten te verklaren. Men hoort bijvoorbeeld vaak over shu ha ri. In het begin bestudeert men de vorm door de leraar exact na te doen. Daarna ontbindt men de vorm en maakt men zich ervan los. Uiteindelijk beheerst men het principe achter de vorm en is men vrij om natuurlijk te handelen. Dit is een natuurlijk proces, niet iets dat met opzet is gemaakt om plaats te vinden. Het concept shu ha ri is gebruikelijk in de theeceremonie, maar leraren van martiale kunsten vonden het bruikbaar om de progressie in hun training uit te leggen. Zij zeiden eigenlijk: “Dit is een goede verklaring, het past bij onze ervaring. Laten wij het gebruiken”. Ik gebruikte het concept shu ha ri zelf ook, ofschoon Osensei het niet gebruikte. Net als leraren van andere martiale kunsten vind ik het geschikt om zulke concepten te gebruiken. Een ander goed voorbeeld van het eigen maken van vocabulaire is het concept van sen of initiatief. Mijn Kendo leraar zei altijd dat sen verschillende niveau’s heeft. Hij sprak van sen no sen (eerste initiatief), tai no sen (gemeenschappelijk initiatief) en go no sen (laat initiatief). Ik kan mij herinneren dat ik Osensei benaderde met de heer Sonoda, een voormalig minister van buitenlandse zaken die ook een Kendo-achtergrond had. Wij vroegen Osensei over sen, zeggend dat, zoals wij Aikido begrepen, het go no sen is, volledig verdedigend. Osensei barstte in woede uit en zei: “Na al deze jaren, hebben jullie nog niets hiervan begrepen. Realiseren jullie je niet dat er maar één sen is?” Wij hadden in Kendo geleerd dat er drie niveau’s van sen waren, maar Osensei was ervan overtuigd dat het in Aikido niet juist is om sen op te delen. Aangezien wij in Aikido niet aanvallen en onze kunst wordt verondersteld geheel verdedigend te zijn, lijkt het - of zijn uiterlijke vorm - go no sen te zijn. Als wij echter altijd in onze actie beantwoorden, dan zullen wij vervallen tot kleine hakkelige bewegingen. In feite worden wij verondersteld om in staat te zijn onze partners tot beweging te verleiden of uit te nodigen. We praten niet over geslagen worden, maar over het veroorzaken van een bepaalde manier van aanvallen. De verschijningswijze van deze training op de mat is tai no sen, of gemeenschappelijk initiatief. We worden niet vastgegrepen, we veroorzaken dat iemand ons vastpakt. Als je wacht totdat iemand je vastheeft, dan is het al te laat. Feitelijk moeten wij op het spirituele niveau altijd voor onze partners uit bewegen, spiritueel altijd voor hen uit zijn, zorgen dat zij ons op een bepaalde manier vastpakken of aanvallen. Dit is erg duidelijk in suwariwaza ryotekubitori kokyo ho (zittende adem-kracht oefening). We moeten niet gaan zitten en ons door onze partner laten vastpakken. We moeten onze handen naar voren uitstrekken en zorgen dat hij ons op een bepaalde manier pakt Het op deze wijze uitvoeren verschilt totaal van het worden vastgegrepen of het worden aangevallen. In Aikido is er maar een sen. Wat wij in de training van Aikido zien is een manifestatie van verdedigende go no sen gecombineerd met sen no sen-initiatief op het spirituele niveau. Tezamen manifesteren zij zichzelf in de training als tai no sen. Toch gebruiken velen van ons het idee van de drie niveau’s van sen en vinden het gemakkelijk. Ik gebruik het nog steeds, ook al maakte Osensei erg duidelijk dat hij mijn analyse niet deelde.

Vraag: Waarom denkt u dat mensen Aikido moeten trainen? Wat hebben zij te winnen bij de kunst?

Sensei: Aikido verbetert de fysieke gezondheid en de spirituele gezondheid. In Aikido kun je zowel het lichaam als de geest trainen. Dit is een kwaliteit waarin Aikido verschilt van zuiver fysieke activiteiten. Natuurlijk zijn er meer kunsten waarin mensen hun lichaam en geest tesamen kunnen trainen - Tai Chi, Chi Gong enzovoort. Maar volgens mij is Aikido uniek in zijn balans van fysieke en spirituele training.

Vraag: Over iets heel anders - kunt u iets vertellen over de warming upoefeningen die worden gebruikt in de Hombu Dojo. Is er een standaardaanpak?

Sensei: Nee. Osensei was in dit opzicht ruim van opvatting. Hij nam alles op waarvan hij dacht dat het waardevol zou zijn. Aangezien er geen vastgestelde routine is, gebruiken mensen alles of iedere combinatie voor deze dingen. De sensei’s zijn in de grond vrij om te doen wat zij willen. Op een bepaald moment was een van de leiders van de Hombu Dojo, Katsuo Nishi, de grondlegger van een oefensysteem genoemd het Nishi Health Systeem. Oefeningen vanuit dit systeem werden geincorpereerd in de warming-up routine in de dojo. De diepe ademhalingsoefeningen die wij gebruiken kwamen uit het Igushi Breathing System. Ik heb mij dit systeem eigen gemaakt in de Iso no Kami Shrine en demonstreerde het aan Osensei. Tot die tijd deden wij niet zulke shin kokyu diepe ademhalingsoefeningen. Osensei was erg enthousiast en zei: “Oh, dat moet je doen, Okumura!” Op die manier werden deze oefeningen opgenomen in de warming-up van de Hombu dojo.

Vraag: Ik weet dat u iedere ochtend een erg specifiek, uitgebreid programma van warming-up oefeningen doet.

Sensei: Ja, mijn routine neemt ongeveer 25 minuten in beslag. Doshu werd altijd boos op mij omdat ik zoveel tijd aan warming-up oefeningen besteedde, dus kwam ik 10 tot 15 minuten eerder en begon voor het begin van de officiele lestijd. Op die manier houden wij niet te weinig tijd over om techniek te trainen gedurende de les, die een uur duurde. Sommigen zeggen dat zij een langere warming-up prefereren omdat het leidt tot minder letsel. Mensen zoals schoolhoofden zijn bijzonder gevoelig voor de waarde van warming-ups wanneer het letsel reduceert. Desalniettemin komen de meeste mensen naar de dojo en betalen om technieken te leren. Dus is er enige druk om de warming-up in te korten en te beginnen met wat mensen beschouwen als het echte werk ondanks de gezondheidsvoordelen. Zelfs mijn routine is een beetje zwak: het heeft niet genoeg stretching voor de nek. Ik smokkel een beetje door mijn nek in de trein op weg naar de dojo te oefenen. Tegen de tijd dat ik daar aankom, hoef ik mijn nek niet meer te doen. Het moet bepaald een indruk maken in het station zoals ik daar met mijn schouders sta rond te draaien en met mijn nek sta te draaien en te zwenken. Mensen denken waarschijnlijk dat ik een beetje raar ben (gelach).

Vraag: Op stages merken wij soms dat yudansha vermijden om te trainen met witte banders. Wat vindt u daar van?

Sensei: Ik kan het niet eens zijn met dat soort gedrag. Training zou training moeten inhouden met mensen die lager zijn gegradueerd dan jijzelf, mensen van het eigen niveau en met mensen die een hoger niveau hebben. Alle drie de combinaties zijn belangrijk. Goede training brengt met zich mee het bekwaam kunnen vermengen van deze drie aspecten van de training. Als je alleen oefent met mensen die beter zijn dan jij dan zullen je bewegingen altijd worden gestopt of worden afgerond en je techniek zal zich niet erg efficient ontwikkelen. En de beste manier om de doeltreffendheid van de technieken uit te proberen is om ze te testen op mensen die ze nog niet hebben geleerd. Dus om te trainen met mensen die van een lager niveau zijn dan jij heeft essentiele waarde. Wanneer je aan de andere kant tijd hebt om creatief technieken te onderzoeken, dan kun je dat het beste doen met iemand van je eigen niveau. Samen kun je je techniek om de beurt bijslijpen. Ik geloof sterk dat men moet trainen met mensen van allerlei niveau’s om progressie te kunnen maken. Het is ook een goed idee om van partner te wisselen tijdens de les. Maar sommige mensen komen naar de dojo alleen maar om zich te vermaken met een bijzondere vriend en het is moeilijk om hen deze reden om te komen te ontnemen door te vragen of zij van partner willen wisselen. Dat is waarom sommige leraren in de Hombu Dojo hun studenten niet vertellen om van partner te wisselen.

Vraag: U kende Osensei en trainde tientallen jaren bij hem. Wat is uw meest bijzondere herinnering aan hem? Wat voor soort persoon was hij?

Sensei: Osensei was een Kyudoka, een zoeker van de weg, op de weg. Achteraf gezien kan ik zien dat hij zich alleen langs dat pad bewoog, met niemand die hem volgde. Ondanks hun inspanningen zijn al zijn studenten op een bepaalde manier een andere kant opgegaan. Terwijl hij onvermoeid voortging, gaven de meesten van ons ergens op weg op en gaven zich gewonnen. Een persoon als Osensei die geheel is toegewijd aan zijn weg is nogal een last voor zijn omgeving. Zo een persoon kan een charisma hebben dat alleen komt van volledige toewijding, maar wanneer het om de meer praktische aspecten van het leven gaat - bijvoorbeeld economische overwegingen - dan hebben Kyudoka een ander idee dan normale mensen. Daarom had de vrouw van Osensei een moeilijke tijd; al hun praktische zaken kwamen op haar schouders terecht. Als zij geen geld meer hadden, dan was zij degene die problemen had, omdat zij degene was die zorg droeg voor de huishouding. Osensei vond zulke praktische zaken compleet irrelevant voor het doel van zijn leven. Wij erkenden allemaal dat Osensei’s vrouw een van de steunpilaren was van Aikido. Zij werkte net zo hard als Osensei om van Aikido een succes te maken.

Vraag: Sensei, wat is volgens u de essentie van Aikido?

Sensei: Ik denk dat Osensei het zeer eenvoudig heeft gesteld: Bu wa ai nari. Martiale kunst of deugd is liefde. Budo is liefde. Osensei heeft duidelijk gezegd dat Aikido liefde is. Natuurlijk, “liefde” is een ongelooflijk diep en betekenisvol begrip. Het is makkelijk om over te praten, maar niet zo makkelijk om te manifesteren. Ik denk dat het beste voorbeeld van liefde de liefde van de moeder voor haar kinderen is. Een moeder zal proberen alles voor haar kinderen te krijgen wat zij nodig hebben om op te groeien en tot ontwikkeling te komen. Dat is het natuurlijke menselijke hart.

Vertaling: Pauline Suyl

Met dank aan “Aikido Today” voor de verleende toestemming dit interview te publiceren.