Fujita Sensei over sempai en kohai
Op de laatste zomerschool van de NCAF, gehouden in juli 1995 in Enschede, vond er een symposium plaats met Fujita Sensei en Kanetsuka Sensei. Een van de kwesties die in dit symposium aan de orde kwam betrof de invloed van de sempai-kohai-verhouding in de beoefening van aikido. Het antwoord van Fugita Sensei wordt door August Dragt in het volgende verslag weergegeven.
De verhouding tussen sempai en kohai is een soort traditionele verhouding die zijn oorsprong vindt in de Japanse traditie. Het is eenvoudigweg een verhouding tussen een senior en een junior. Het is een simpele en natuurlijke verhouding, vergelijkbaar met die tussen broers of misschien beter gezegd tussen zwagers. Het is geen bijzonder soort verhouding in de zin dat er regels voor zijn, of verplichtingen uit voort komen. Het is een band die kan ontstaan tussen twee mensen die samen werken of studeren, en waarvan de een de senior is van de ander.
Aangezien dit echter een klassiek soort verhouding was, zijn er niet veel situaties waarin deze verhouding nog bestaat. Het kan het beste waargenomen worden in de dojo's van de Japanse universiteiten. Hier heerst een strikte vorm van beoefening van de martiale kunsten. De nieuwe studenten zijn de junioren van de tweede jaarsstudenten, die op hun beurt de junioren zijn van de derde jaarsstudenten, enzovoort. Aangezien de training in de universiteitsdojo's zeer strikt is en de omgeving van de universiteiten zelf een goede plek vormt voor het ontstaan van relaties doen studenten gemakkelijk een relatie op die een leven lang kan duren. De sempai-kohai-verhouding gaat onder deze omstandigheden op.
Een voorbeeld van zulk een verhouding kan gevonden worden in de verhouding tussen Fujita Sensei en Kanetsuka Sensei. Fujita Sensei was van hen de senior aan dezelfde universiteit. Zelfs vandaag de dag zal Kanetsuka Sensei Fujita Sensei vaak als 'Sempai' aanspreken. De betekenis van de sempai-kohai-verhouding binnen het moderne aikido te begrijpen is zeer moeilijk. Zij bestaat zelfs niet binnen vele Japanse dojo's, dus er is weinig reden deze soort van verhouding over te planten naar het westen. Als ze gevestigd zou worden gaat het om een natuurlijke verhouding binnen een dojo, waar studenten die samen oefenen een verhouding vestigen gebaseerd op vriendschap, respect en zorg. De sempai kan zorg dragen voor zijn junior, hem gidsend met zijn ervaring, hem helpend in zijn vooruitgang. Buiten de dojo kan deze verhouding eveneens bestaan, vooral vanwege de vriendschap die ontstaat tijdens het trainen. Op de lange duur zal de sempai proberen zorg te dragen voor de kohai, maar tezelfdertijd zal de kohai deze zorg teruggeven waar hij kan, uit dankbaarheid en vriendschap.
Er zijn vele goede voorbeelden van sempai-kohai-verhoudingen, maar er is een even groot aantal slechte voorbeelden. Het is een vergissing te denken dat de sempai meer rechten heeft, meer respect verdient of de leiding heeft. Hoewel dit het geval kan zijn tijdens de jaren in de universiteitsdojo, is het dat niet in het algemeen. Hoewel het aanvaarden van senioriteit kan leiden tot het opdoen van meer kennis en respect uit deze kennis kan voortvloeien, is er geen regel dat senioriteit tot respect leidt. Als een sempai grote eisen stelt, meer vragend dan hij geeft, dan poogt hij voordeel te halen uit de verhouding. Een andere vergissing is te denken dat een sempai-kohai-verhouding automatisch ontstaat. Alleen wanneer beide studenten voelen dat de verhouding bestaat, spreekt men van sempai en kohai. Een derde vergissing is de sempai--kohaiverhouding te zien als een verticaal systeem, waarin iedereen met de ander verbonden is. Natuurlijk is men junior in de ene verhouding en senior in de andere. Maar dit stelt de andere twee betrokken mensen onderling niet in de verhouding van sempai en kohai. Er is hierbij niet zoiets als een systeem. Tenslotte betreft het hier een beschrijving van een soort verhouding, niet de verhouding zelf. Men kan bijvoorbeeld een oudere broer hebben, of men dat leuk vindt of niet, zelfs als men er geen verhouding mee heeft. Hetzelfde geld voor de verhouding tussen sempai en kohai. Wanneer die verhouding eenmaal bestaat, zal de beschrijving altijd opgaan, of er een verhouding blijft bestaan of niet. Het voortbestaan van de verhouding zelf hangt af van de vriendschap en het respect tussen beide personen. Het is belangrijk een onderscheid te maken tussen de verhouding tussen sempai en kohai en die tussen een instructeur en een student. De sempai-kohai-verhouding kan bestaan als beide betrokkenen studenten zijn. De verhouding tussen een leraar en zijn studenten is alleen bij uitzondering er een van sempai en kohai. Dit kan alleen bestaan als de verhouding er al was voordat een van beiden instructeur werd.
August Dragt (1995)
