Aikido Stijlen
Het laatste nummer van Aikido Journal, het voormalige Aiki News, ziet er weer prachtig uit. Aikido Journal is hèt blad voor de geïnteresseerde in aikido en Daito Ryu aikijiujitsu. Ik herhaal wat ik in een eerdere Aiki Info heb opgemerkt: op een nuchtere en niet-sectarische wijze weten de redacteuren een tijdschrift te maken vol historische en andere wetenswaardigheden, zonder te vervallen in de weeïge en oppervlakkige behandeling van de Japanse krijgskunsten, die ons uit zoveel andere tijdschriften tegemoet dampt. Ten bate van zijn nieuwere lezers, die misschien nog niet zoveel kennis hebben van de geschiedenis van aikido als de artikelen in zijn blad veronderstellen, geeft hoofdredacteur Stanley Pranin hier een kort overzicht van in dit nummer van Aikido Journal. Daar dit ook voor de lezers van Aiki Info uitermate interessant zal zijn vat ik dit overzicht hier samen, en voeg er enkele eigen observaties aan toe.
Aikido is ontwikkeld door Morihei Ueshiba (1883-1969) en heeft zijn huidige vorm na de Tweede Wereld-oorlog gekregen. De technische basis van aikido is voornamelijk afkomstig van Daito Ryu-aikijiujitsu, hetgeen weer de vorm is waarin Sokaku Takeda (1860-1943), de leraar van Ueshiba, zijn kennis van de gevechts-technieken van de krij-gers van de Aizu-clan systematiseerde en open-baar maakte aan zijn leerlingen. Een fundamenteel verschil tussen aikido en Daito Ryu zijn echter de ethische concepten die Ueshiba in zijn eigen stijl invoerde (zie ook het interview met Shigenobu Okumura elders in deze Aiki Info). Deze concepten en zijn ervaring van een dynamische harmonie in het univer-sum, die in aikido-technieken een vorm kan krijgen, leerde Ueshiba van Onisaburo Deguchi (1871-1948), leider van de religieuze Omoto-secte waarin veel elementen uit esoteri-sche Japanse religies als Shinto en Shingon terug te vinden zijn.
Vanaf de jaren vijftig, toen Ueshiba zelf teruggetrokken leefde in Iwama (zo’n 60 kilometer van Tokio), heeft aikido zich over de gehele wereld verspreid. Van Ueshiba’s voornaamste leerlingen: Kenji Tomiki, Minoru Mochizuki, Gozo Shioda, Koichi Tohei, en van zijn zoon Kisshomaru Ueshiba, stammen vrijwel alle huidige aikido-scholen af. Pranin onder-scheidt de volgende vijf belang-rijkste:
1. de Aikikai. De Aikikai stamt direct af van Ueshiba’s vooroorlogse dojo in Tokio. Aikikai-shihan (-meesters) als Toichi Kohei (geb. 1920) speel-den een belangrijke rol in de internationale verspreiding van het Aikikai, die met duizenden aangesloten dojo’s verreweg de grootste van alle aikido-scholen is. Na Ueshiba’s dood in 1969 nam zijn zoon Kisshomaru als tweede ‘Doshu’ (leider van de weg, of op de weg, of op weg) de leiding op zich. Dit leidde tot een breuk met Tohei, die zijn eigen ideeën over ki-training meer centraal wilde stellen. De Aikikai wil niet alleen martiale aspecten onderwijzen, maar ook het concept van aikido als middel tot zelf-discipline en verbetering. In het officiële curriculum zijn de tech-nieken beperkt, gesystemati-seerd en vereenvoudigd. Wat Pranin overigens onvoldoende aan de orde stelt is dat de Aikikai niet zozeer één stijl met één waarheid is (hoewel we nog maar al te vaak, vooral onder minder gevorderde leraren, de zinsnede ‘zo moet het!’ horen), maar een organisatorische paraplu waar een heleboel verschillende leraren met soms zeer uiteenlopende stijlen onderdak hebben gevonden. In hoeverre dat bij andere aikido-scholen ook het geval is weet ik niet, daar ik ze niet uit de eerste hand ken. Tot de oudste nog levende Aikikai-leraren behoren Shigenobu Okumu-ra, Morihiro Saito (die de dojo in Iwama voortzet), Sadateru Arikawa, Hiroshi Tada en Shoji Nishio.
2. de Yoshinkan. Opgericht in de jaren vijftig door Gozo Shioda (1915-1994), een vooroorlogse leerling van Ueshiba. Shioda claimde trouw te zijn gebleven aan het vooroorlogse aikido. Zijn stijl kenmerkte zich door strakke, kata-achtige bewegingen. Sinds zijn dood is Kiyoyuki Terada de belangrijkste Yoshinkan shihan. Curieuzertijdshalve zij vermeld dat de in Nederland niet onbekende Toshishiro Obata, schrijver van boeken als ‘Naked Steel’, ‘Crimson Blade’, ‘Samurai Aikijutsu’, en van zijn optreden in de Teenage Mutant Ninja Turtles, een leerling was van Shioda. (Steven Seagal, de meest bekende aikido-acteur, stamt overigens uit de Aikikai)
3. Shinshin Toitsu Aikido, door Tohei in 1974 opgericht na zijn breuk met de Aikikai. In Nederland is deze stijl bekend onder de naam 'ki-aikido'. Deze school benadrukt het gebruik van ki, de dynamische kracht in het universum. Een juist gebruik van ki lost alle problemen op, zo is de indruk die ik uit wijd verbreide boeken van Tohei als ‘Ki in Daily Life’ krijg.
4. Tomiki aikido. Kenji Tomiki (1900-1979) was een gevorderde judoka en een van de oudste leerlingen van Ueshiba. De theoretische concepten van Kano, de grondlegger van het judo, combineerde hij met aikido om een wedstrijdvorm van aikido te scheppen: iets waar Ueshiba zelf uitermate op tegen was. De belangrijkste Tomiki aikido-leraren hedentendage zijn Tetsuro Nariyama en Fumiaki Shishida.
5. Tenslotte het Yoseikan aikido. Geschapen door Minoru Mochizuki (geb. 1907), net als Tomiki een succesvolle judoka en een van de oudste leerlingen van Ueshiba. Hij combineerde in zijn Yoseikan-stijl elementen uit aikido, judo, karate en Katori Shinto Ryu bujitsu. In ons land is Yoseikan beter bekend als Aiki Budo, de naam van de school van Mochizuki’s Franse leerling Alain Floquet die er ook weer elementen van de Daito Ryu van de zoon en opvolger van Takeda aan toevoegde.
Er zijn nog tal van kleinere scholen en ook veel dojo’s die liever onafhankelijk blijven. Het resultaat is dat het wereld-verbreide aikido vandaag de dag een fascinerend palet vormt van verscheiden en vaak contrasterende kleuren, hoewel het soms ook aan de gereformeerde kerken doet denken. Tot besluit twee citaten uit deze Aikido Journal, die de verscheiden-heid en contrastwerking aardig weergeven. Het eerste uit een interview met Tohei: ‘Beslissend handelen ontstaat uit een begrip van dat wat overeenstemt met de principes van Hemel en Aarde. Een gebrek aan dit begrip voert tot ‘onredelijke inspanning’, of ‘muri’, waarvan de letterlijke betekenis is ‘gebrek aan principe’, en moet vermeden worden.’ Het tweede is een herinnering van de Amerikaan Terry Dobson, begin jaren ’60 uchideshi in de Aikikai Honbu Dojo: ‘En toen op een dag kwam Osensei over de mat hobbelen net toen Arikawa me in de keel ramde, me neerslaand en een armklem inzettend op mijn elleboog, en die door bleef zetten zelfs toen ik als een gek afklopte. Osensei wierp een blik, glimlachte, zei iets van ‘Ga door, ga door’, en liep gelijk door door de dojo en de deur uit.’
Stephen Snelders
Aikido Journal. The Magazine of Aikido and the Japanese Martial Arts dl. 23(1996), nr.2 (=nr. 107).
